Göz tembelliği (Amblyopia) ve tedavisi

0
663

GÖZDE DIŞARIDAN BAKMAKLA SAPTANABİLEN BİR BOZUKLUK OLMADAN GÖRMENİN DÜŞÜK OLMASIDIR. Erken çocukluk döneminde bir gözde normal görmenin gelişmemesine bağlı görme kaybıdır. Görmesi düşük olan göze TEMBEL ( AMBLİOP ) GÖZ denir. İstatistiki çalışmalara göre görülme sıklı -ğının % 1.3 – 3.5 arasında olduğu ve ilk 45 yaşta AMBLİOPİ nedeniyle görme kaybı göz travmaları dahil diğer tüm göz hastalıklarının neden olduğu görme kaybından daha fazladır. 1976 senesinde verdiğim “ KONJENİTAL KATARAKTLARIN CERRAHİ TEDAVİLERİ VE ASPİRASYON METODU İLE ALDIĞIMIZ SONUÇ LAR “ konulu İhtisas tezimin önsözünde belirttiğim gibi FRANSA’ DA MADAME DELTHIL 1966’ DA GENÇ KÖRLERİN MİLLİ ENSTİTÜSÜNDE ( INSTITUTE NATIONALE DES JEUNES AVEUGLE )( aveugle = doğuştan kör ) VE AMBLİOP LARIN SINIFLARINDA YAPTIĞI ARAŞTIRMADA KÖRLERİN % 20’ sinin, AMBLİOPLARIN DA % 17’ sinin KONJENİTAL ( = DOĞUŞTAN ) KATARAKT SEBEBİYLE KÖR VE AMBLİOP OLDUKLARINI TESBİT ETMİŞTİR.
Göz tembelliği (Amblyopia) ve tedavisi
Normal görmenin sağlıklı olarak gelişebilmesi için bebekte her iki gözün nor -mal kullanılıyor olması gerekir. Yeni doğan bir bebek görebildiği halde görme ilk aylarda gelişimine hala devam etmektedir. Bu nedenle yeni doğan bebeğin görmesi -nin sağlıklı gelişmesi için gerekli olan bu ilk bir aylık süreye “ KRİTİK PERİYOT ( DÖNEM ) deriz. Kritik dönem doğuştan kataraktı ( KONJENİTAL KATARAKT )
ve doğuştan içe şaşılığı ( KONJENİTAL EZOTROPYASI ) olan bebekler için çok önemlidir, bu kritik dönem içerisinde gerekli cerrahî tedavi uygulanmadığında göz- lerinin tembelleşmesi ve daha sonra tedaviye cevap vermemesi kaçınılmazdır, başka bir deyişle Tembellik kritik dönemden ne kadar sonra ortaya çıkmışsa tedavi şansı o oranda yüksektir.

Göz tembelliğinin geri döndürülebilinen şekline FONKSİYONEL AMBLİOPİ, herhangi bir göz hastalığı nedeniyle ortaya çıkan şekline de “ ORGANİK AMBLİO- Pİ “ denir.
Bu tembellik şeklinde görmenin geri döndürülmesi zordur ve göz tembelliği olan tüm hastaların % 10’ nunu teşkil ederler ve tembel gözün hassas noktası olan foveanın ( Gözün sinir tabakasında bulunan SARI LEKE’ nin Merkezi ) üzerine görüntüyü düşüremedikleri, yani santral veya foveal fiksasyon ( gözü sabitleşti – rebilme ) yapamadıkları için bunlarda GÖRME KESKİNLİĞİNİ istenilen seviyeye çıkarabilmek çok zordur.

FONKSİYONEL TEMBELLİK üç şekilde karşımıza çıkar :
– ŞAŞILIK İLE BİRLİKTE GÖRÜLEN TEMBELLİK : Şaşılıkta Fiksasyon ( = sabitleştirme ) için tercih edilen göz ( bir cismi net görmek için gözün o noktaya düz olarak baktığı göz ) normal görme keskinliğini korurken tercih edilmeyen göz

( diğer göz )de genellikle görme azlığı ( amblyopie = göz tembelliği ) gelişir. İç şaşı- lıkta göz tembelliği sıktır ve çoğu zaman ağırdır. Buna karşılık dış şaşılıkta nadirdir ve mevcutsa da hafiftir.

ANİZOMETROPİK AMBLİOPİ : İki göz arasında 2 ( iki ) numaradan fazla olan fark ( mesela bir göz sağlam veya bozuk, diğer göz ile arasında 2 numaranın üzerinde olan fark ) sebebiyle ortaya çıkan GÖZ TEMBELLİĞİ

Küçük yaşlarda tek gözün herhangibir nedenle kapalı kalmasıyla ortaya çıkan “ DEPRİVASYON AMBLİOPİSİ “. Prof. Dr. Günther K. Von NOORDEN bunu deneysel olarak maymunlarda daha sonra da vasiyetna mesini aldığı birer gözleri tembel 2 hastanın post mortem ( öldükten sonra yapılan otopsi ) incelenmesinde isbat etmiş. Bu tip göz tembelliklerine özel- likle 6 – 7 yaşlarından önce meydana gelmiş olan doğuştan kataraktlarda veya delici ve / veya künt yaralanmalarla oluşan kataraktlarda, yaygın kornea lekelerinde rastlarız. Kataraktlar veya Kornea lekeleri gibi gözün saydam tabakalarında olan lekeler GÖRÜNTÜ’ nün Gözün Sinir Tabaka -sında ( Retina’ da ) bulunan SARI LEKE ( Makula )’ ye ulaşamaz, görün- tü buradan da Görme Siniri yoluyla Beynimizin Arkasında ( OCCIPITAL LOB )’ da bulunan GÖRME MERKEZİ’ ne ulaşamayacağı için bu kısım -daki görme hücreleri gelişemez ve Göz Tembelliği oluşur.

Erken başlayan iç şaşılıklarda görme keskinlikleri daha düşüktür.

Gözlerinde tembellik olan hastaların derinlik hislerinde azalma olmaktadır.

TEMBELLİK SOL GÖZDE SAĞ GÖZE NAZARAN DAHA FAZLA GÖRÜL MEKTEDİR.

Göz tembelliğinin tedavisi

Erken tanı şarttır.
Tembel olan göz ve tembellik sebebleri belirlendikten sonra gerekiyorsa uygun gözlük kullanması sağlanır, şaşılığı veya kataraktı varsa ameliyat, gözlük ve kapama tedavisi uygulanır.

İyi gören gözün kapatılması fikri kitaplara göre 1743 yılında Buffon tarafın dan ileri sürülmüştür, ancak Marmaris’ te 1993 yılında yapılan Ulusal Türk Oftal moloji Kongresinde Prof. Dr. G. K. Von NOORDEN Irak’ lı bir Asistanının Bağdat’ taki kütüphanede bulduğu bir kitapta kendilerinin Irak’ lı zannettikleri aslında HARRAN’ lı olan “ EL HARRANÎ “ isimli yazarın M.S. 950 yılında GÖZ TEMBEL LİĞİ TEDAVİSİ İÇİN KAPAMAYI ÖNERDİĞİNİ belirtti.

KAPAMA TEDAVİSİ : Hastanın santral fiksasyon ( gözün baktığı cisme mer -kezi sabitleşmesi ) yapan gözünün kapatılması ile tembel gözünün görmeye zorlan -ması esasına dayanır. Küçük, okul çağına gelmemiş çocuklarda boyama kitaplarında

ki küçük şekillerin, resimlerin içlerinin boyanmasının da tembellik tedavisinde yeri vardır.

KAPAMA TEDAVİSİNİN SÜRESİ HAKKINDA KESİN BİR FİKİR BİRLİ -Ğİ YOKTUR. Genellikle her iki gözde görme eşit olana kadar veya en az 3 aylık bir süre içinde tembel gözde görme arttırılamayana kadar tedaviye devam edilmesi uy -gundur.
ASLINDA TEMBELLİĞİN BUGÜNKÜ BİLGİLERİMİZİN IŞIĞI ALTINDA TAM BİR TEDAVİSİ MEVCUT DEĞİLDİR. Tedavide gözü tembel olan ÇOCUK –

AİLE – GÖZ UZMANI BİR ÜÇGENİ TEŞKİL EDER. Bu bağ iyi kurula -cak olunduğu taktirde başarı şansı yüksektir. En azından ailenin dikkatle çocuğun tedavilerini takip etmesi, çocuğun da bu tedavileri uygulaması gerekir. Zira gözü kapama ve tembel gözü ile görmeye çalışması çocuğu çok zorlar, huzursuz eder, ay -rıca da başkalarının alay edebileceği endişesiyle çocuğun psikolojisini bozabilir. Bı- rakınız kapamayı gözlük kullananlarla bile günümüzde alay edilebilmektedir. Bu nedenle aile çocuğu iyi gören gözünü kapamaya zorlarsa çocuk diğer aile bireyleri -nin evde olmadığı zamanlarda kapamayı kaldırıp iyi gören gözü ile bakacaktır ve bu suretle kapama tedavisi sağlıklı olarak yapılamamış olacaktır.

Kapamayı reddeden çocukların cezalandırılmasında fayda vardır. Ceza der -ken dayak değil, çocuğun hiçbir isteğinin karşılanmaması, meselâ televizyon seyret -mek isterse kapama yapmadıkça seyrettirilmemesi, gezmek istiyorsa gezmeye götü -rülmemesi, dondurma yemek istiyorsa alınmaması gibi yararlı olmaktadır. Eğer ço -cuğa : “ Yavrum sen gözünü kapattır sana şunu alacağız, bunu alacağız, para verece ğiz gibi yaklaşımlarda bulunulursa bu çok hatalıdır.

TEMBELLİK TEDAVİLERİNİN SONUNDA ELDE EDİLEN GÖRME BİR SÜRE SONRA AZALABİLMEKTEDİR. Gözü tembel olan hastalar günlük yaşan -tılarında az görmeye alıştıkları için herhangi bir zorluk ile karşılaşmazlar, fakat de -rinlik hissi olmadığından bir kısım işleri yapmaları sakıncalıdır.

Eğer şaşılığa bağlı tembellik varsa mümkün olan en erken dönemde şaşılık ameliyatının ve tembellik tedavisinin uygulanması gerekir. Şaşılıkla birlikte olmayan göz tembelliklerinde görmenin arttırılmasında, yani tembelliğin tedavisinde HİÇBİR AMELİYATIN VE LAZERİN YERİ YOKTUR.

Özet olarak

Göz tembelliği kişinin kendisi tarafından zor fark edilir. Çocuğun bir gözünün az gördüğünü fark edip aileye bildirmesi 8 – 9, bazen de 15 – 20 yaşlarını bulmak -ta, bazen de ileri yaşlarda tesadüfen rutin göz veya sağlık kurulu veya Ehliyet mua yenesi esnasında belirlenmektedir.
Ailede göz tembelliği veya göz kayması ( = şaşılık ) varsa ailesel geçiş olabilir. Çocukların en kısa zamanda muayene edilmeleri gerekir.

Çocuk ne kadar küçükse göz tembelliği gelişmesi o kadar çabuktur. Çocuk ne kadar küçükse göz tembelliğinin tedavisi o kadar kolaydır.

Göz tembelliği yaklaşık 100 kişiden dördünde vardır.

Normal bir görsel yaşam için her iki gözde eşit düzeyde ve her bir gözün gör -melerinin de ayrı ayrı en az 6 / 10 derecesinde olması gerekir.

Mesleklerin birçoğu özellikle iyi ve keskin görme yeteneğine sahip olmayı ge -rektirir.

BİR GÖZ KAPATILDIĞINDA ÇOCUK AĞLIYORSA AÇIK OLAN GÖZDE TEMBELLİK OLABİLİR.

Bir gözü iyi görmeyen kişiler o gözünü kısarak bakarlar.

GÖZ TEMBELLİĞİNİN SAPTANMASINDA ERKEN GÖZ MUAYENESİ ŞARTTIR.

HİÇBİR ŞİKAYETİ OLMASA DAHİ HER ÇOCUĞA EN GEÇ İLKOKULA BAŞLAMADAN ÖNCE GÖZ MUAYENESİ YAPILMASI GEREKİR. EĞER AİLE DE ( Anne – Baba, Kardeş, Amca, Hala, Dayı – Teyze gibi ) GÖZLÜK KULLANAN VE / VEYA GÖZÜ TEMBEL OLAN VARSA BU MUAYENE DAHA DA ÖNEM KAZANIR.

15 sene kadar önce ilkokul birinci sınıf öğrencisini öğretmeni ; “ SENİN KA FAN ÇALIŞMIYOR, OKUMAYI SÖKEMEDİN “ diye dövmüş, evde de annesi dö vmüş, sonra Bana muayeneye getirdiler ve çocuğun gözlerinde çok yüksek hipermet ropik astigmatizma ve buna bağlı GÖZ TEMBELLİĞİ tesbit ettim.

Eğer bir öğrenci ders çalışmak istemiyorsa veya derslerinde başarılı değilse ve- ya bir kişinin başı ağrıyorsa önce göz muayenesi olması gerekir.

Bir başka önemli husus da normal göz muayenesinin bitiminden sonra siklo pleji ( ilaçlı ) muayenesinin de yapılmasıdır, zira gözün içerisindeki corpus ciliare dediğimiz kasta kasılma olursa bilgisayarlı tam otomatik refraktometreyi ( bilgisa -yarı ) göz yanıltır, yalancı miyop sonuç verir o zaman hipermetrop göze miyop cam yazılır. Uygulamada buna sıkça rastlamaktayım.

Op. Dr. Salih Uğur TANRIVERDİ
Emekli Deniz Tabip Yarbay
İskenderun Deniz Hastahanesi Es-
ki Baştabibi ve Göz Hastalıkları
Mütehassısı

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

three − 1 =